Scroll Top
press-i-dexia-k-i-exegersi-tou-polytexneiou-psarras-efsyn

30.11.23

Δημήτρης Ψαρράς: Η Δεξιά και η εξέγερση του Πολυτεχνείου

Το Σάββατο 2 Δεκεμβρίου ολοκληρώνεται η σειρά των βιβλίων που προσφέρει η «Εφημερίδα των Συντακτών» με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Με τίτλο «Ενας εφιάλτης για τη Δεξιά» το βιβλίο αυτό εξετάζει καταρχάς το πώς συμπεριφέρθηκαν τις μέρες της εξέγερσης του 1973 οι επιφανέστεροι εκπρόσωποι της ΕΡΕ στο εξωτερικό, ο ίδιος ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Γκλίξμπουργκ, αλλά και τα στελέχη της Δεξιάς που βρίσκονταν στην Ελλάδα (Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, Κωνσταντίνος Τσάτσος).

Ακολουθεί η περιγραφή του τρόπου με τον οποίο αντιμετώπισαν την ανάμνηση της εξέγερσης οι μεταπολιτευτικές ηγεσίες του νέου κόμματος της Δεξιάς, της Ν.Δ., από τον Κων. Καραμανλή πάλι, μέχρι τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τους σημερινούς υπουργούς και συμβούλους του. Στον τόμο περιλαμβάνονται άγνωστα επίσημα ντοκουμέντα του κόμματος, στα οποία περιλαμβάνονται και έγγραφα που δεν έχουν δημοσιευτεί στο επίσημο «Αρχείο Κωνσταντίνος Καραμανλής» και τεκμηριώνουν αυτή την αμήχανη έως εχθρική στάση.

Η εχθρότητα της Δεξιάς απέναντι στον ξεσηκωμό του Πολυτεχνείου δεν οφείλεται μόνο στο ανομολόγητο αίσθημα ενοχής για τη δική της απουσία από τον τόπο της εξέγερσης. Αυτό η συντηρητική παράταξη θα μπορούσε να το αντιπαρέλθει με την αναφορά σε μεμονωμένα πρόσωπα που συμμετείχαν στην εξέγερση και στη συνέχεια σταδιοδρόμησαν στον δικό της χώρο. Αλλωστε κανένα κόμμα και ούτε τα κόμματα της Αριστεράς δεν μπορούν να περηφανευτούν για τη δική τους πολιτική στάση την περίοδο εκείνη, εφόσον όχι μόνο δεν προέβλεψαν την εξέγερση ως πιθανή εξέλιξη, αλλά σε κάποιο βαθμό τη θεώρησαν αρχικά βλαπτική για τους δικούς τους σχεδιασμούς.

Αυτό ήταν φυσικό, εφόσον επρόκειτο για μια αυθεντικά αυθόρμητη πρωτοβουλία με απροσδιόριστη προοπτική. Αλλά είναι προς τιμή του συνόλου της Αριστεράς ότι ακόμα και εκείνοι οι εκπρόσωποί της που την πρώτη μέρα, την Τετάρτη 14 Νοεμβρίου 1973, επιχείρησαν να αποτρέψουν την κατάληψη, μόλις διαπίστωσαν ότι αυτό δεν ήταν δυνατόν επέστρεψαν στο Πολυτεχνείο, και μάλιστα ορισμένοι απ’ αυτούς διακρίθηκαν το τελευταίο βράδυ, κατά τη διάρκεια της αιματηρής επέμβασης των δυνάμεων της καταστολής. Με αυτή την έννοια η εξέγερση υπήρξε έργο του συνόλου της Αριστεράς, οργανωμένης και ανοργάνωτης, από τις παραδοσιακές έως τις επαναστατικές και αντιεξουσιαστικές εκδοχές της.

Δεν πρόκειται λοιπόν απλά για την απουσία στελεχών της Δεξιάς από την εξέγερση. Η δυσκολία των εκπροσώπων της Δεξιάς έγκειται κυρίως στο ίδιο το γεγονός. Στο περιεχόμενό του: στο μήνυμα της εξέγερσης που εξακολουθεί να εκπέμπει το Πολυτεχνείο του 1973. Στο μήνυμα ότι ακόμα και κάτω από τις πιο σκληρές συνθήκες καταπίεσης γεννιέται η λαϊκή αντίσταση. Αλλά και στο γεγονός ότι μπορεί η εξέγερση να είχε όλα τα χαρακτηριστικά μιας αυθόρμητης λαϊκής αντίδρασης, αλλά η επιτυχία και η μαζικοποίησή της στηρίχτηκαν σε μια σπάνια συνύπαρξη των μικρών αντιστασιακών οργανώσεων με την αυτοοργάνωση του μαζικού αντιδικτατορικού κινήματος μέσα σε όλες τις σχολές.

Μήπως όλα αυτά είναι παλιά ιστορία; Δυστυχώς όχι. Οπως αναλύεται στο βιβλίο, η αρχική προσπάθεια της Ν.Δ. του Κων. Καραμανλή τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης να υποβαθμιστεί η σημασία της εξέγερσης έδωσε τη θέση της στην ανοιχτή καταγγελία επί προεδρίας Αβέρωφ και, όταν και αυτή η απόπειρα απέτυχε, τη διαδέχτηκε η απόπειρα προσεταιρισμού της εξέγερσης επί Κώστα Καραμανλή. Σήμερα ζούμε την περίοδο που οι στενοί συνεργάτες του Κυριάκου Μητσοτάκη (Λούλης, Συρίγος, Καλύβας κ.ά.) μαζί με τα στελέχη που προέρχονται από το ΛΑΟΣ επιχειρούν να αμφισβητήσουν τη σημασία αυτής της κορυφαίας μαζικής αντιδικτατορικής εξέγερσης και κυρίως να υπαινιχθούν ότι όχι μόνο δεν συντέλεσε στην πτώση της χούντας, αλλά οδήγησε νομοτελειακά στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο.

Από τους ίδιους προέρχεται και η αμφισβήτηση της σημασίας που είχαν οι λαϊκοί αγώνες της Μεταπολίτευσης για το στερέωμα μιας δημοκρατίας πολύ πιο ανοιχτής και στέρεης από εκείνη που σχεδιαζόταν τον Ιούλιο του 1974 κατά τη μεταβίβαση της εξουσίας από τους χουντικούς στρατιωτικούς στους «παλαιούς» πολιτικούς.

 

Από αυτή την άποψη, η πρωτοβουλία για τα «50 χρόνια Πολυτεχνείο» υπήρξε εξαιρετικά επιτυχημένη. Οχι μόνο γιατί επανέφερε τα στοιχεία της εξέγερσης στη μνήμη των παλιών και πρόσφερε στοιχεία γνώσης στους νέους. Στην πραγματικότητα προκάλεσε αφωνία σε όσους τα τελευταία χρόνια επιδίωκαν συστηματικά την «αναθεώρηση» της ιστορικής μνήμης. Κανένας -εκτός από τους φανατικούς φιλοχουντικούς της «Δημοκρατίας»- δεν τόλμησε να επαναλάβει τις γνωστές αθλιότητες για το ότι «δεν υπήρχαν νεκροί» ή ότι «το Πολυτεχνείο προκάλεσε την κυπριακή τραγωδία», κ.λπ. Μνημονεύω εδώ τα ονόματα της Ομάδας Συντονισμού που έφερε σε πέρας το δύσκολο έργο με πολλή δουλειά τους τελευταίους μήνες και μεγάλες αντοχές: Στέφανος Πάντος, Τάσης Παπαϊωάννου, Γιώργος Παπακωνσταντίνου, Τιτίκα Σαράτση, Νίκος Σηφιανός, Εύη Τζανεττή, Μαριάννα Τζιαντζή, Μάνος Τρανταλίδης, Γιάννης Φλώρος.

Η επιτυχία του φετινού εορτασμού επισφραγίζεται από ένα μικρό αρθράκι στην «Καθημερινή» της περασμένης Κυριακής, το οποίο υπογράφουν δύο στενοί συνεργάτες του Κυριάκου Μητσοτάκη, οι Αγγελος Συρίγος και Ευάνθης Χατζηβασιλείου. Στο ερώτημα του τίτλου τους («Ποιος καθιέρωσε τον εορτασμό του Πολυτεχνείου;») οι δύο καθηγητές απαντούν με κάποιο παράπονο: «Καλό είναι να θυμόμαστε ότι η απόδοση τιμής προς το Πολυτεχνείο, αν και με διαφορετικό τρόπο, έγινε από όλες τις μεταδικτατορικές κυβερνήσεις. Καμία δεν αρνήθηκε τη σημασία του γεγονότος καθαυτού».

Στο βιβλίο που θα μοιράσει η «Εφ.Συν.» το Σάββατο δεν επιβεβαιώνεται η καθησυχαστική τοποθέτηση. Αλλά αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι η επιτυχία των «50 χρόνων» υποχρέωσε ακόμα και τον κ. Συρίγο να αναζητά το μερίδιο της Ν.Δ. στους εορτασμούς της επετείου του Πολυτεχνείου, ενώ μόλις πέρυσι τον Ιούλιο ειρωνευόταν διαβάζοντας από γραπτό κείμενο στη Βουλή τις τάχα «εθιμικές πορείες στην επέτειο του Πολυτεχνείου που καταλήγουν σε ταβέρνες με παϊδάκια, όπου όλοι μαζί τραγουδούν αντάρτικα τραγούδια». Τώρα, εκλιπαρεί ο ίδιος μερίδα παϊδάκια και δεν αποκλείεται να ξεκινήσει και τα αντάρτικα. Περισσότερα, στο βιβλίο του Σαββάτου.


Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα Συντακτών στις 30.11.23