Scroll Top

Οπτικοακουστικό υλικό

Για την καλύτερη θέαση των ταινιών & τηλεοπτικών εκπομπών που προτείνονται σε αυτή την ενότητα, προτείνουμε την επίσκεψη της ιστοσελίδας από υπολογιστή και όχι από κινητό τηλέφωνο.

Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται τέσσερις ταινίες που προορίζονταν για τις κινηματογραφικές αίθουσες και όχι για τηλεοπτική προβολή. Η πρώτη (Τραγούδια της φωτιάς) γυρίστηκε τους πρώτους μήνες της μεταπολίτευσης και απεικονίζει «το μέγα πάθος» εκείνης της εποχής ενώ οι δύο επόμενες (Εδώ Πολυτεχνείο και Μαρτυρίες) αναφέρονται άμεσα στον Νοέμβριο του 1973. Η τέταρτη ταινία που παρουσιάζεται (Τα κορίτσια της βροχής) αποτελεί φόρο τιμής στις γυναίκες που αγωνίστηκαν στα χρόνια της χούντας, ανάμεσά τους φοιτήτριες που συμμετείχαν στο αντιδικτατορικό κίνημα.

Δυστυχώς, δεν μπορέσαμε να βρούμε στοιχεία για το μικρού μήκους ντοκιμαντέρ Φοιτητές (Studenti) που γύρισε κρυφά ο Σταύρος Τορνές το καλοκαίρι του 1973.


Τραγούδια της φωτιάς (1975)

  • σκηνοθεσία Νίκος Κούνδουρος
  • Φωτογραφία: Νίκος Αδαμόπουλος, Συράκος Δανάλης, Παύλος Φιλίππου, Νίκος Καβουκίδης, Νίκος Γαρδέλης, Αριστείδης Καρύδης-Φουκς.
  • Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος, Μίκης Θεοδωράκης, Μάνος Λοϊζος, Σταύρος Ξαρχάκος.
  • Τραγούδι: Μαρία Φραντούρη, Αντώνης Καλογιάννης, Μαρίζα Κωχ, Γιώργος Νταλάρας, Νίκος Ξυλούρης, Μελίνα Μερκούρη, Χαράλαμπος Γαργαρουνάκης, Μάνος Λοΐζος, Λιζέτα Νικολάου, Αλέκα Αλιμπέρτη, Λάκης Χαλκιάς.
  • πρώτη προβολή Φεβρουάριος 1975. Διάρκεια: 110΄

Μια εμβληματική ταινία που γυρίστηκε το 1974 και αποτυπώνει με ιδιαίτερο δυναμισμό και ζωντάνια το κλίμα εκείνων των ημερών. Ο κύριος κορμός της αποτελείται από τις δύο μεγάλες συναυλίες που διοργανώθηκαν τότε, η μία στο γήπεδο της λεωφόρου Αλεξάνδρας (Παναθηναϊκού) τον Ιούλιο του 1974 και η άλλη, του Μίκη Θεοδωράκη, στο Στάδιο Καραϊσκάκη τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου, με τη συμμετοχή δημοφιλών καλλιτεχνών εκείνης της εποχής. Εξίσου εντυπωσιακές είναι και οι σκηνές από τη μεγάλη πορεία στην πρώτη επέτειο του Πολυτεχνείου στις  24 Νοεμβρίου 1974, ακριβώς μία εβδομάδα μετά τις βουλευτικές εκλογές που διεξήχθησαν ανήμερα της επετείου. Η ταινία έχει επανειλημμένα προβληθεί από την ΕΡΤ κι επίσης έχει διανεμηθεί από την κυριακάτικη έκδοση της Εφημερίδα των Συντακτών.


ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

Μαρτυρίες (1975)

Ντοκιμαντέρ του Νίκου Καβουκίδη με θέμα την αντίσταση του φοιτητικού κινήματος κατά της χούντας των συνταγματαρχών και με σημαντικές στιγμές των πρώτων μηνών της μεταπολίτευσης. Πρώτη κινηματογραφική προβολή: 1975. Διάρκεια: 1:39΄.

Η ταινία, που είναι αφιερωμένη «Στους αγωνιστές του Πολυτεχνείου», περιλαμβάνει πλούσιο αρχειακό υλικό με πλάνα από την εξέγερση του Νοεμβρίου του 1973, αλλά και από σημαντικές στιγμές μετά την πτώση της χούντας, όπως είναι η άφιξη του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην Αθήνα τον Ιούλιο του 1974, η επιστροφή των εξόριστων αριστερών, η πρώτη δημοκρατική προεκλογική εκστρατεία, η ορκωμοσία της πρώτης δημοκρατικής μεταδικτατορικής κυβέρνησης, το τηλεοπτικό διάγγελμα του Κ. Γλίξμπουργκ, η κηδεία του ποιητή Κώστα Βάρναλη και οι πορείες διαμαρτυρίας με κυρίαρχο αίτημα μεταρρυθμίσεις στην παιδεία και επίκεντρο την απεργία πείνας του δασκάλου Γιάννη Βαγενά.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικό ντοκιμαντέρ που συνδυάζει τη συγκίνηση με την πληροφορία κι έχει επανειλημμένα προβληθεί από την ΕΡΤ. Ας σημειωθεί ότι την πρώτη κινηματογραφική προβολή της ταινίας παρακολούθησαν περίπου 160.000 θεατές. Η σκηνοθεσία, η φωτογραφία και το μοντάζ είναι του Νίκου Καβουκίδη, ενώ αφηγητές είναι οι ηθοποιοί: Κίτυ Αρσένη, Στέλιος Λιονάκης, Αριστούλα Ελληνούδη, Νίκος Κλάβας, Σοφία Ρούμπου, Νίκος Αρμάος, Χρήστος Τσάγκας. Η ταινία κλείνει με τη φωνή της Σωτηρίας Μπέλλου που τραγουδά το «Με αεροπλάνα και βαπόρια του Διονύση Σαββόπουλου».

Για τις Μαρτυρίες και τον Νίκο Καβουκίδη, βλ. άρθρο της Βένας Γεωργακοπούλου στην Εφημερίδα των Συντακτών.


Εδώ Πολυτεχνείο (1974)

  • Σκηνοθεσία: Δημήτρης Μακρής
  • Σενάριο: Δημήτρης Μακρής, Νίκος Σταυρόπουλος, Δημοσθένης Ντεφαράνας
  • Ηθοποιοί: Ντανιέλα Μορέτι, Ενρίκο Φρικένιο, Εμίλιο ντελε Πιάνε κ.ά.
  • Διάρκεια 85΄

Όπως αναφέρεται στη «Μηχανή του Χρόνου» ( ) αυτή η ταινία γυρίστηκε αμέσως μετά την εξέγερση του Νοέμβρη του 1973. Ο σκηνοθέτης Δημήτρης Μακρής ήταν τότε φοιτητής στην Ιταλία και, μόλις πληροφορήθηκε τα γεγονότα, αποφάσισε να γυρίσει μια «ταινία-μανιφέστο» για τα όσα διαδραματίστηκαν. Η ταινία περιλαμβάνει φωτογραφίες και παράνομα κινηματογραφημένο υλικό από την Ελλάδα, καθώς και δραματοποιημένες σκηνές με Έλληνες και Ιταλούς ηθοποιούς. Η ταινία ολοκληρώθηκε στο  Μιλάνο και, σε μεγάλο βαθμό, αποτελεί συλλογικό έργο καθώς στο πλευρό του Δ. Μακρή βρίσκονταν ιταλικά συνδικάτα και Έλληνες φοιτητές. Η αφήγηση της ελληνικής εκδοχής είναι του Αλέκου Παναγούλη ενώ στην ιταλική εκδοχή αφηγείται ο γερουσιαστής Ουμπέρτο Τερατσίνι. Τα πλάνα ντύθηκαν με τη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη. Η πρώτη προβολή έγινε το 1973 στο Κρατικό Πανεπιστήμιο του Μιλάνου και η δεύτερη στο Λαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο του Μιλάνου όπου πρωτοστατούσε ο Ντάριο Φο. Το 1974 η ταινία προβλήθηκε τιμητικά την πρώτη ημέρα του  Κινηματογραφικού Φεστιβάλ Βενετίας που εκείνη τη χρονιά ήταν αφιερωμένο στον Αντιφασιστικό Αγώνα.

Όπως γράφει ο Γιώργος Λινοξυλάκης στην ιστοσελίδα «Ρεθυμνιώτικα Νέα» στις 16.11.2018, «η ταινία προσκλήθηκε επίσημα, να προβληθεί στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, αλλά τελικά η προβολή της απαγορεύθηκε για λόγους ανεξήγητους και μυστηριώδεις, γεγονός που τονίζει τη μοναδικότητα αυτού του αριστουργήματος». 


Τα κορίτσια της βροχής

  • Σκηνοθεσία Αλίντα Δημητρίου
  • Διεύθυνση φωτογραφίας: Αλέξης Γρίβας, Αφροδίτη Νικολαΐδου
  • Έτος παραγωγής: 2011.
  • Διάρκεια: 120΄

Με την ταινία Τα κορίτσια της βροχής ολοκληρώνεται η τριλογία της Αλίντας Δημητρίου για τη συμμετοχή των γυναικών στους πολιτικούς αγώνες του 20ού αιώνα. Η ταινία αναφέρεται στις γυναίκες που ταλαιπωρήθηκαν και κακοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της χούντας. Στην ταινία καταθέτουν τη μαρτυρία τους 50 γυναίκες. Τις χαρακτηρίζει το ίδιο ήθος με τις γυναίκες της Εθνικής Αντίστασης, το ίδιο πείσμα για την εδραίωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Τα «Κορίτσια της βροχής» θεωρούν μάλιστα τον εαυτό τους συνέχεια των γυναικών της Εθνικής Αντίστασης. Μια απ’ αυτές είπε «…είμαστε η συνέχειά τους και η δική μας συνέχεια είναι η σημερινή νεολαία». Και το είπε αυτό μια γυναίκα που της αφαίρεσαν τη δυνατότητα να κάνει παιδιά.

Με την τριλογία των ταινιών Πουλιά στο βάλτο, Η ζωή στους βράχους και Τα κορίτσια της βροχής η σκηνοθέτις αποτυπώνει τον υποτιμημένο ρόλο της γυναίκας στην αντίσταση κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου πολέμου και της Χούντας. Η Αλίντα Δημητρίου έχει στο ενεργητικό της πάνω από 50 ντοκιμαντέρ. Είναι συγγραφέας του βιβλίου Φιλμογραφία ταινιών μικρού μήκους (1939-1979), ενώ το 1992 εξέδωσε το Λεξικό ταινιών μικρού μήκους

«Αφιέρωμα στην εξέγερση του Πολυτεχνείου»

Aπό τη Μηχανή του Χρόνου με παρουσιάστρια τη Σεμίνα Διγενή σε δύο συνέχειες, ΕΤ2.

Πρώτη προβολή: Νοέμβριος 2000, διάρκεια εκπομπών: 1.17.09 η πρώτη και 1.11.56 η δεύτερη. 

Καλεσμένοι η Μαρία Δημητριάδη, ο Αντώνης Καλογιάννης και η Αφροδίτη Μάνου τραγουδούν στο στούντιο τραγούδια του αγώνα, ο Νίκος Κούνδουρος περιγράφει πώς γυρίστηκαν τα Τραγούδια της φωτιάς το 1974. Μια αξιόλογη (και διόλου γερασμένη) εκπομπή με πολλές συγκινητικές στιγμές.


«Ημέρες Πολυτεχνείου»

Aπό τη σειρά εκπομπών Αναζητώντας τη χαμένη εικόνα (δεύτερος κύκλος), Αρχείο ΕΡΤ.

Έρευνα και σκηνοθεσία: Λάκης Παπαστάθης, έτος παραγωγής: 1994,  διάρκεια 27:28.

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΕΙΚΟΝΑ

 

Το συγκεκριμένο επεισόδιο της σειράς «Αναζητώντας τη χαμένη εικόνα» βασισμένο σε αρχειακό κινηματογραφικό υλικό, αναφέρεται στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, στο χαρακτήρα της κατάληψης, στα γεγονότα της νύχτας της 16ης προς 17η Νοεμβρίου 1973 και σε όσα ακολούθησαν. Μέσα από αποσπάσματα του μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ με τίτλο Μέγαρα (1974), των Σάκη Μανιάτη και Γιώργου Τσεμπερόπουλου, αλλά και λήψεις ιδιωτών και άλλων κινηματογραφιστών, παρακολουθούμε τις διαδηλώσεις των Μεγαρέων στους δρόμους της Αθήνας που διαμαρτύρονται κατά της απαλλοτρίωσης των κτημάτων τους και την εγκατάσταση διυλιστηρίων, καθώς και την είσοδό τους στο Πολυτεχνείο το οποίο βρισκόταν υπό κατάληψη από τους φοιτητές. (Εξού και το σύνθημα που ακούστηκε τότε: «Εργάτες, αγρότες και φοιτητές».) Ακολουθούν λήψεις με σκηνές από τους δρόμους της Αθήνας και το συγκεντρωμένο πλήθος γύρω από το Πολυτεχνείο, σπάνια στιγμιότυπα από τους εσωτερικούς χώρους του Πολυτεχνείου, καθώς και πλάνα από την επόμενη μέρα της καταστολής της εξέγερσης και τον τρόπο που το δικτατορικό καθεστώς επιχείρησε να την παρουσιάσει. Κατά τη διάρκεια του ντοκιμαντέρ, η κάμερα καταγράφει τα συνθήματα των αγωνιστών του Πολυτεχνείου ενώ ακούγεται η μετάδοση μηνυμάτων του Ραδιοφωνικού σταθμού της Συντονιστικής Επιτροπής του Πολυτεχνείου με τις φωνές της Μαρίας Δαμανάκη, του Δημήτρη Παπαχρήστου και του Λάμπρου Παπαδημητράκη.


«Αφιέρωμα στο ραδιοσταθμό του Πολυτεχνείου»

Παρουσίαση-σκηνοθεσία: Λάμπρος Παπαδημητράκης.

Πρώτη προβολή 1984. Από το Αρχείο της ΕΡΤ. Διάρκεια 48:44.

Ραδιοσταθμός του Πολυτεχνείου – 17 Νοεμβρίου 1973

Το ντοκιμαντέρ αυτό είναι αφιερωμένο στον Ιάκωβο Κουμή και τη Σταματίνα Κανελλοπούλου, οι οποίοι ξυλοκοπήθηκαν άγρια από δυνάμεις των ΜΑΤ, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους στην πορεία για το Πολυτεχνείο το 1980. Περιγράφονται οι διαδικασίες για την οργάνωση και λειτουργία του σταθμού και του πομπού, αλλά και τα μέτρα ασφαλείας που είχαν λάβει οι φοιτητές για να εξασφαλίσουν την αδιάκοπη εκπομπή του σταθμού και την αποτροπή οποιονδήποτε σχεδίων για τη φίμωσή τους από την αστυνομία και τους προβοκάτορες. Ο σκηνοθέτης της εκπομπής συμμετείχε ενεργά στα γεγονότα του Πολυτεχνείου. Μιλούν ο δημοσιογράφος Βασίλης Ραφαηλίδης· η Τώνια Μοροπούλου, πρώτη φωνή που ακούστηκε από το σταθμό· ο Δημήτρης Παπαχρήστος, βασικός εκφωνητής στο ραδιοσταθμό· η Χρυσούλα Παπακωνσταντίνου, τραυματίας από αδέσποτη σφαίρα και από την πτώση της πύλης του Πολυτεχνείου· ο Τάσος Ψιμάρας, ψυχίατρος, που είχε το ιατρείο του απέναντι από το Πολυτεχνείο· ο Χρήστος Λάζος, μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής της κατάληψης κ.ά.


Θυμάμαι

Σενάριο-σκηνοθεσία: Σταύρος Στρατηγάκος, ρεπορτάζ: Ηλίας Γκρης. Πρώτη προβολή: ΕΤ1 1986). Διάρκεια 33:50 λεπτά.

Αφιέρωμα στην εξέγερση του Πολυτεχνείου μέσα από τις μαρτυρίες και τις αφηγήσεις γονέων που έχασαν τα παιδιά τους. 

Εξέγερση Πολυτεχνείου – 17 Νοεμβρίου 1973

Μιλούν ο Γιάννης Κομνηνός, πατέρας του 17χρονου μαθητή, Διομήδη Κομνηνού, ο οποίος σκοτώθηκε με σφαίρα στην καρδιά στη συμβολή των οδών Αβέρωφ και Μάρνη την Παρασκευή 16 Νοεμβρίου 1973, καθώς και η Ανθή Μυρογιάννη, μητέρα του 20χρονου σπουδαστή, Μιχάλη Μυρογιάννη, ο οποίος εκτελέστηκε εν ψυχρώ, με σφαίρα στο κεφάλι, από τον ταγματάρχη Νικόλαο Ντερτιλή στη συμβολή των οδών Στουρνάρη και Πατησίων.

Ο Γιάννης Κομνηνός μιλάει για το γιο του, εξηγεί ότι προετοιμαζόταν για να δώσει εξετάσεις για το Πολυτεχνείο, περιγράφει τον χαρακτήρα του και αναφέρεται και στη συμμετοχή του στα γεγονότα της Νομικής Σχολής, όπου ήδη εκεί ο Διομήδης είχε πέσει θύμα της καθεστωτικής και αστυνομικής βαρβαρότητας. Εξηγεί ότι ο γιος του από την ανατροφή του αλλά και λόγω του χαρακτήρα του ήταν προετοιμασμένος για να βρίσκεται στο Πολυτεχνείο. Τις ημέρες εκείνες επέστρεφε στο σπίτι το πρωί για λίγο, για να πλυθεί, να αλλάξει ρούχα και να καθησυχάσει τη μητέρα του και έπειτα γύριζε στο Πολυτεχνείο. Ο Γ. Κομνηνός περιγράφει με λεπτομέρεια την ημέρα της δολοφονίας του γιου του, την ανησυχία, το πολεμικό κλίμα στην Αθήνα, τις δικές του αποτυχημένες προσπάθειές να μπει στο Πολυτεχνείο όπου πίστευε ότι βρισκόταν ο γιος του. Αναφέρεται στις μαρτυρίες για την προσπάθεια του Διομήδη να φροντίσει τραυματίες και να τους μεταφέρει στην πλατεία Κάνιγγος μαζί με ένα φίλο του και περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο σκοτώθηκε προσπαθώντας να σώσει έναν ακόμα τραυματία. Εξηγεί επίσης ότι όταν σταμάτησε η εκπομπή του ραδιοφωνικού σταθμού Πολυτεχνείου, υπέθεσε ότι θα γίνουν συλλήψεις και η ευχή ήταν να έχει συλληφθεί και να μην έχει τραυματιστεί. Με τις αναγγελίες των ονομάτων των πρώτων νεκρών τους ενημέρωσαν φίλοι ότι ανάμεσά τους ήταν και ο Διομήδης. Ο Γιάννης Κομνηνός περιγράφει την αναγνώριση του πτώματος του γιου του, την νεκρώσιμη ακολουθία και την ταφή του την επόμενη ημέρα παρουσία οχημάτων της αστυνομίας και ένοπλων χωροφυλάκων. Ο Γιάννης Κομνηνός υπογραμμίζει την εξαιρετικά επώδυνη διαδικασία στην οποία υποβάλλεται η οικογένειά του κάθε χρόνο μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου προκειμένου να θυμηθεί και να αφηγηθεί ξανά τον τραγικό χαμό του Διομήδη. Εξηγεί όμως ότι είναι χρέος του να λέει αυτή την ιστορία, για να μάθουν εκείνοι που δεν ξέρουν και για να αποτραπεί η σιωπή που συχνά βοηθάει στην παραχάραξη της ιστορίας.

Η Ανθή Μυρογιάννη μιλάει για τον γιο της, ο οποίος ήταν εργαζόμενος σπουδαστής και βρέθηκε από την πρώτη στιγμή μέσα στο Πολυτεχνείο, θυμάται ότι δεν επέστρεφε το βράδυ, παρά μόνο για λίγα λεπτά για να δει εκείνη ότι ο γιος της είναι καλά. Όταν εκείνη ανησυχούσε, ο Μιχάλης τής απαντούσε ότι οι νέοι στο Πολυτεχνείο θα ρίξουν τη χούντα. Εξηγεί ότι και η ίδια κατέβηκε στο Πολυτεχνείο και αντιλήφθηκε την ένταση που κορυφωνοταν, ενώ και ο γιος της είχε γυρίσει στο σπίτι γεμάτος χτυπήματα και μελανιές από τα γκλομπ των αστυνομικών. Η Ανθή Μυρογιάννη περιγράφει την εκτέλεση εν ψυχρώ του γιου της από τον ταγματάρχη Ντερτιλή, καθώς και την αναγνώριση της σωρού του στο νεκροτομείο από την ίδια. Αναφέρεται επίσης στην προσπάθεια της χούντας να τη δωροδοκήσει προκειμένου να εξαγοράσει τη σιωπή της στο επικείμενο δικαστήριο για τα γεγονότα της αιματηρής εξέγερσης του Πολυτεχνείου.

Το ντοκιμαντέρ πλαισιώνεται με σχόλια του ιστορικού Γιώργου Φαράντου, καθώς και πλούσιο οπτικοακουστικό αρχειακό υλικό της εποχής.


«Η κατάληψη της Νομικής – 21 Φεβρουαρίου 1973»

Εκπομπή από τη σειρά Εδώ και Σήμερα. Σκηνοθεσία Τάσος Μπιρσίμ. Πρώτη τηλεοπτική προβολή: 23/2/1982. Διάρκεια 55.54΄. Αρχείο ΕΡΤ.

Η Κατάληψη της Νομικής – 21 Φεβρουαρίου 1973

Εννέα χρόνια μετά την κατάληψη της Νομικής, ο δημοσιογράφος Μάκης Γιομπαζολιάς φιλοξενεί στο στούντιο μέλη των τότε φοιτητικών επιτροπών κατάληψης. Ο Γιάννης Ματζουράνης, δικηγόρος-γραμματέας του υπουργικού συμβουλίου, η Ιωάννα Καρυστιάνη, νομικός, ο Νίκος Μπίστης, δικηγόρος, ο Διονύσης Μαυρογένης, φαρμακοποιός, ο Μάκης Παρασκευόπουλος, δικηγόρος και ο Στέφανος Τζουμάκας, δικηγόρος-βουλευτής, εξιστορούν τα γεγονότα και αποκαλύπτουν όσα προηγήθηκαν και όσα ακολούθησαν μετά την κατάληψη της Νομικής. Εξηγούν πως η υπόσχεση της χούντας για ελεύθερες εκλογές κατέληξε στο φιάσκο των φοιτητικών εκλογών του 1972. Θυμούνται τα γεγονότα που μεσολάβησαν μέχρι να γίνουν οι καταλήψεις. Αποκαλύπτουν τις πρώτες ενέργειες των φοιτητών, αφού έκλεισαν οι πόρτες της Νομικής και τα μέτρα που πήραν για να περιφρουρήσουν την κατάληψη. Εξηγούν πως φτιάχτηκε το κείμενο του όρκου των φοιτητών και θυμούνται τις χειρόγραφες ανακοινώσεις που πετούσαν στον κόσμο, με συνθήματα όπως: «Δεν σε θέλει ο λαός, πάρ’ τη Δέσποινα και μπρος!», «Κάτω η επιστράτευση», «Ελλάς Ελλήνων φυλακισμένων» κ.ά. Αναφέρονται επίσης στις αντιδράσεις των πανεπιστημιακών αρχών, στη στάση που κράτησε ο κλήρος, αλλά και στις συγκινητικές εκδηλώσεις και τη συμπαράσταση του κόσμου.

Τι συνέβη αλήθεια στις διαπραγματεύσεις που έγιναν τη δεύτερη μέρα με τη Σύγκλητο του Πανεπιστημίου; Ποια ήταν τα αιτήματα των φοιτητών και ποια η γραπτή δέσμευση της Συγκλήτου, που οδήγησε στην έξοδο των φοιτητών από τη Νομική; Τι πραγματικά συνέβη στην τρίτη κατά σειρά κατάληψη, στις 20 Μαρτίου της ίδιας χρονιάς, στην οποία πραγματοποιήθηκε επέμβαση της αστυνομίας, μετά από αίτηση της Συγκλήτου; Προβάλλεται η μαρτυρία του τότε πρύτανη, Κωνσταντίνου Τούντα, ενώ παρεμβάλλεται σημαντικό αρχειακό υλικό των Κώστα Ζυρίνη, Θόδωρου Μαραγκού και Παντελή Βούλγαρη, που χρησιμοποιήθηκε στο φιλμ «Φοιτητές» του Σταύρου Τορνέ, αλλά και απόρρητες φωτογραφίες της Γενικής Ασφάλειας.


«Τα άλλα Πολυτεχνεία»

Επετειακό αφιέρωμα του 1982 της ΕΡΤ με θέμα το χρονικό της κατάληψης της Αθήνας, ενώ ταυτόχρονα εξετάζονται οι παράλληλες εξεγέρσεις στην Πάτρα, τα Γιάννενα και τη Θεσσαλονίκη. Διάρκεια: 54:40. Αρχείο ΕΡΤ.

ΤΑ ΑΛΛΑ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΑ

Μέσα από μαρτυρίες των πρωταγωνιστών των φοιτητικών εξεγέρσεων στις επαρχιακές πανεπιστημιουπόλεις, η εκπομπή παρακολουθεί πώς αναπτύχθηκε το φοιτητικό κίνημα έξω από την Αθήνα, από τις αρχές του 1972, με τις μορφές παρανομίας, μέχρι τη βαθμιαία μαζικοποίησή του, όπως εκδηλώθηκε στις πολιτικές αντιδικτατορικές συγκεντρώσεις το φθινόπωρο του ’73. Η ιστορική αναδρομή φωτίζει θέματα της φοιτητικής κοινότητας της περιόδου της δικτατορίας, τον αγώνα για ελεύθερες εκλογές, τη σύγκληση των γενικών συνελεύσεων και τις αποφάσεις για κατάληψη το Νοέμβρη του 1973 στο άκουσμα της κατάληψης της Αθήνας. Οι αφηγήσεις επικεντρώνονται ακόμη στον τρόπο αντίδρασης των Συντονιστικών Επιτροπών των άλλων Πολυτεχνείων στην είδηση της πτώσης του Πολυτεχνείου της Αθήνας τη νύχτα της 16ης προς 17ης Νοεμβρίου, όπως και στο σχέδιο εκκένωσης της Πολυτεχνικής της Θεσσαλονίκης. Για το Πανεπιστήμιο της Πάτρας μιλούν οι Άκης Ταγκαλάκης, Τάκης Τσίγκας, Αντώνης Τσουρινάκης, Τζόγια Καπάτου και Κώστας Βογιατζής. Για τα γεγονότα στα Γιάννενα μιλούν οι Νίκος Ράπτης, Δανιήλ Σπαρτιάτης, Σπύρος Παπαδόπουλος και Πέτρος Ευθυμίου, ενώ για όσα εκτυλίχθηκαν στη Θεσσαλονίκη μιλούν οι Θωμάς Βασιλειάδης, Γιώργος Αποστολάκης, Τάκης Πετρίδης και Φώτης Σιουμπούρας. Μεταξύ άλλων, πληροφορούμαστε για τη λειτουργία του ερασιτεχνικού ραδιοφωνικού σταθμού στο κτίριο του Πολυτεχνείου της Θεσσαλονίκης αλλά και στο Πανεπιστήμιο της Πάτρας και την απήχηση που είχε στον κόσμο. Γίνεται αναφορά στις αιτίες, στους σκοπούς και στα οράματα της εξέγερσης, παράλληλα με τα συνθήματα των διαδηλώσεων καθ’ όλη τη διάρκεια της εκπομπής. Περιλαμβάνονται κινηματογραφικά πλάνα αρχείου από την Αθήνα και την Πάτρα, επίσης από την πρώτη επέτειο, καθώς και ηχητικά ντοκουμέντα–αποσπάσματα από εκπομπές του ραδιοφωνικού σταθμού του Πολυτεχνείου της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης.


Η Δίκη του Πολυτεχνείου

Επιμέλεια εκπομπής: Κατερίνα Πατέλη. Πρώτη προβολή 1982. Διάρκεια: 58:44 λεπτά. 

Επέτειος του Πολυτεχνείου – 17 Νοεμβρίου 1973

Η δίκη για τα αιματηρά γεγονότα του Πολυτεχνείου άρχισε το πρωί της 16ης Οκτωβρίου 1975 στο Πενταμελές Εφετείο Αθηνών στις Φυλακές Κορυδαλλού. Στο υλικό της εκπομπής περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, αποσπάσματα από τις απολογίες των δικτατόρων Γ. Παπαδόπουλου και Δ. Ιωαννίδη, του ταξίαρχου ε.α. Ν. Ντερτιλή, του Θρασύβουλου Γιοβάνη, επικεφαλής της επιχείρησης εκκένωσης του Πολυτεχνείου και του Μιχαήλ Γουνελά, υπίλαρχου ε.α., οδηγού του τανκ του Πολυτεχνείου, καθώς και άλλων κατηγορουμένων. Επίσης, παρουσιάζονται αποσπάσματα από τις καταθέσεις των: Παναγιώτη Σιφναίου, υπουργού Παιδείας της κυβέρνησης Μαρκεζίνη, και Γεώργιου Μαύρου, αρχηγού της Ένωσης Κέντρου – Νέες Δυνάμεις. Η εκπομπή τελειώνει με την ανάγνωση της απόφασης του Δικαστηρίου από τον πρόεδρο του Πενταμελούς Εφετείου Ιωάννη Κουσουλό.

 


«Ημέρες Πολυτεχνείου με τον φακό των ξένων και Ελλήνων οπερατέρ».

Ειδικό αφιέρωμα στην 5η επέτειο της εξέγερσης. Παραγωγή: ΕΡΤ ΑΕ. Έτος παραγωγής 1978. Ντοκιμαντέρ του δημοσιογράφου Δημήτρη Παναγιώτου. Διάρκεια: 49:28΄.

ΗΜΕΡΕΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΦΑΚΟ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΩΝ ΟΠΕΡΑΤΕΡ

Ντοκιμαντέρ αφιερωμένο στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και βασισμένο σε κινηματογραφικά ντοκουμέντα επαγγελματιών οπερατέρ οι οποίοι κατέγραψαν με την κάμερά τους τα γεγονότα. Έλληνες κινηματογραφιστές και συνεργάτες ξένων ειδησεογραφικών πρακτορείων περιγράφουν σκηνές από την εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973 όπως τις βίωσαν ως αυτόπτες μάρτυρες, τις επικίνδυνες συνθήκες κινηματογράφησης, τις τεχνικές δυσχέρειες, τις αντιξοότητες ως προς τη διοχέτευση του δημοσιογραφικού τους υλικού στο εξωτερικό, αλλά και τις συλλήψεις τους από το δικτατορικό καθεστώς και την κακοποίησή τους, όπως στην περίπτωση του Νίκου Πατσαβού, συνεργάτη της γερμανικής τηλεόρασης, ο οποίος, ανεβασμένος στην κολόνα της πύλης του Πολυτεχνείου, γκρεμίστηκε μαζί της με την είσοδο του τανκ. Το κινηματογραφικό υλικό του ντοκιμαντέρ περιλαμβάνει στιγμιότυπα από τους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας, το συγκεντρωμένο πλήθος και τα αντιδικτατορικά συνθήματα. Παρακολουθούμε το χρονικό των γεγονότων με εικόνες από το προαύλιο του Πολυτεχνείου και τους εσωτερικούς χώρους –αίθουσα του ραδιοφωνικού πομπού, αμφιθέατρα-συνεντεύξεις και δηλώσεις των φοιτητών σε έλληνες και ξένους δημοσιογράφους, την πορεία των εργαζομένων και των σπουδαστών το πρωί της 16ης Νοεμβρίου αλλά και τη σκηνή την ίδια νύχτα της επέμβασης του στρατού και της εισβολής του τανκ, που κάλυψε ολλανδικό τηλεοπτικό συνεργείο από το απέναντι ξενοδοχείο. Περιέχονται επίσης, σκηνές που γυρίστηκαν κατ’ εντολήν της στρατιωτικής δικτατορίας (φιλμ ΣΙΝΑΝΙΔΗ) από την έξοδο του τανκ από το Πολυτεχνείο λίγο μετά την εισβολή και από την επόμενη ημέρα της καταστολής της εξέγερσης και της κήρυξης του στρατιωτικού νόμου. Μιλούν και σχολιάζουν τα πλάνα τους οι Σινάνης Σινανίδης, Β. Μάλλιος, Νίκος Πατσαβός, Κ. Βελογιάννης, Γιάννης Καλοβυρνάς και Άλμπερτ Κούραντ.

Οι Έλληνες εορτάζουν την πρώτη επέτειο της Επαναστάσεως της 21ης Απριλίου 1967.

Αποσπάσματα από επίκαιρα της εποχής. Διάρκεια: 11:44΄

Οπτική και ηχητική αποθέωση του κιτς, της πατριδοκαπηλείας και της βαρβαρότητας της δικτατορίας. Το κείμενο που ακολουθεί, και συνοδεύει το σχετικό βίντεο στο ΥοuTube, είναι υμνητικό της γλοιώδους αυτής εκδήλωσης (όπως και πολλά από τα σχόλια που ακολουθούν) αλλά το παραθέτουμε ώστε να σχηματίσουν μια εικόνα όσοι δεν ήταν παρόντες. Ας σημειωθεί ότι οι περισσότεροι από τους «αυθορμήτως προσελθόντες» θεατές ήταν μαθητές και δημόσιοι υπάλληλοι που εξαναγκάστηκαν να παραστούν.


«Εορτασμός της πρώτης επετείου της 21ης Απριλίου 1967»

με την παρουσία του Αντιβασιλέα Γεωργίου Ζωιτάκη και του Πρωθυπουργού Γεώργιου Παπαδόπουλου στην Αθήνα. Πλήθος κόσμου εισέρχεται στο Παναθηναϊκό Στάδιο όπου πραγματοποιείται εκδήλωση, διοργανωμένη από το Δήμο Αθηναίων, για τον εορτασμό της επετείου. Ο Γ. Παπαδόπουλος εκφωνεί λόγο ενώ οι παριστάμενοι επίσημοι και ο συγκεντρωμένος κόσμος παρακολουθούν. Οι παριστάμενοι χειροκροτούν. Ανθοστόλιστα άρματα και ομάδες του Στρατού Ξηράς, του Ναυτικού, της Αεροπορίας και των Σωμάτων Ασφαλείας παρελαύνουν ενώ ο Γ. Ζωιτάκης και οι λοιποί παριστάμενοι επίσημοι (ανάμεσα στους οποίους ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Δημοσίας Τάξης Ιωάννης Λαδάς και ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Προεδρίας Κυβερνήσεως Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος) παρακολουθούν. Ανθοστόλιστο άρμα του «ελληνικού λαού», πλαισιωμένο από άνδρες και γυναίκες ενδεδυμένους με παραδοσιακές ενδυμασίες, παρελαύνει ενώ οι επίσημοι, ανάμεσα στους οποίους ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Δημοσίων Έργων Κωνσταντίνος Καρύδας, παρακολουθούν. Χορευτικά συγκροτήματα, στο στάδιο, παρουσιάζουν παραδοσιακούς ελληνικούς χορούς. Ο κονφερασιέ Γιώργος Οικονομίδης, σε εξέδρα, στο χώρο του σταδίου, παρουσιάζει το καλλιτεχνικό πρόγραμμα της εκδήλωσης. Τραγουδιστές, τραγουδίστριες και ηθοποιοί, συνοδευόμενοι από την ορχήστρα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας, ανάμεσα στους οποίους η Μαρινέλλα, ο Γιάννης Πουλόπουλος, ο Νίκος Σταυρίδης και ο Ντίνος Ηλιόπουλος, τραγουδούν. Η Βίκυ Μοσχολιού, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, ο Γιώργος Ζαμπέτας και άλλοι τραγουδιστές και τραγουδίστριες, συνοδευόμενοι από ορχήστρες, τραγουδούν. Πυροτεχνήματα που πέφτουν και φωτεινή επιγραφή της 21ης Απριλίου στο λόφο του Λυκαβηττού. Προβολείς, στο Παναθηναϊκό Στάδιο, φωτίζουν τον ουρανό. Ο κόσμος χειροκροτεί τους Γ. Ζωιτάκη και Γ. Παπαδόπουλο που αναχωρούν από το στάδιο, έπειτα από το πέρας της εκδήλωσης…»

Βλ. επίσης «Το κιτς και η χούντα. Κέφι, χορός, αρχαιοελληνικό σόου και οπωσδήποτε μαύρο γυαλί», Μηχανή του χρόνου

https://www.youtube.com/watch?v=4VMZDyUrHQA


Ο δημοσιογράφος-ανακριτής (Νίκος Μαστοράκης)

Μια μαύρη σελίδα στην ιστορία της ελληνικής δημοσιογραφίας. Η κατάπτυστη, όπως έχει επανειλημμένα χαρακτηριστεί, εκπομπή του Νίκου Μαστοράκη προβλήθηκε από την ΥΕΝΕΔ στις 21 Νοεμβρίου 1973, τέσσερις ημέρες μετά την εισβολή του τανκ και του στρατού στο Πολυτεχνείο.

Διάρκεια 14:59

Στην αίθουσα ψυχαγωγίας του ΚΕΒΟΠ, ο παρουσιαστής «συνομιλεί» με περίπου δέκα κρατούμενους φοιτητές, που είχαν συλληφθεί στη διάρκεια της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, κάποιοι από τους οποίους έχουν εμφανή τα σημάδια της κακοποίησής τους. Οι «καλεσμένοι» του Ν. Μαστοράκη σύρθηκαν, δεν συμμετείχαν με τη θέλησή τους στην εκπομπή, όπως οι ίδιοι είπαν δημόσια μετά την πτώση της δικτατορίας. Μάλιστα, για κάποιους μετά την εκπομπή ακολούθησε η γνωστή «περιποίηση» με ξυλοδαρμούς και βασανιστήρια.

Διάρκεια: 7:51 λεπτά

Σχολιασμός της εμφάνισης του Ν. Μαστοράκη σε τηλεοπτική εκπομπή ιδιωτικού καναλιού τον Μάιο του 2019 στην οποία υπερασπίζεται την επιλογή του.

Βλ. https://thepressproject.gr/edo-i-xounta-i-kali-ksepluma-tou-nikou-mastoraki-apo-tous-fileledes-tou-binulio/ 15.5.2019, αναδημοσίευση από katiousa.gr.

Στο ίδιο θέμα αναφέρεται ο Γεράσιμος Χολέβας σε άρθρο του στον Ημεροδρόμο (15.5.2019) με τίτλο «Ξέπλυμα “αρβύλας” με “άρωμα” χούντας» .

Bλ. επίσης στην Εφημερίδα των Συντακτών (18.9.2020) άρθρο του Δημήτρη Ψαρρά: «Ο διαφημιστής της χούντας διαφημίζει τον Άλιμο» 

Στην ενότητα αυτή σας προτείνουμε να ακούσετε τις παρακάτω ραδιοφωνικές εκπομπές – podcast που έχει επιμεληθεί το ΑΣΚΙ.

ΑΣΚΙ | 2 Αιώνες σε 21 Εκπομπές
Ψηφιακή εκδοτική σειρά

«Τα παιδιά της δικτατορίας»

Η εκπομπή μεταδόθηκε στις 6/3/2016
Επιμέλεια: Ηλίας Νικολακόπουλος
Μουσική επιμέλεια: Θανάσης Μήνας
Ηχητική επιμέλεια: Σπύρος Παπακώστας
Οργάνωση παραγωγής: Νατάσσα Δομνάκη

Μουσική εκπομπής:
The Beatles, While My Guitar Gently Weeps
Μίκης Θεοδωράκης & Αντώνης Καλογιάννης, Το μεσημέρι
The Doors, When the Music’s Over
Διονύσης Σαββόπουλος, Η Δημοσθένους λέξις
Eric Burdon, Tobacco Road

Επιστημονική επίβλεψη σειράς:
Ηλίας Νικολακόπουλος, Βαγγέλης Καραμανωλάκης, Κωστής Καρπόζηλος
Έρευνα – επιμέλεια εκδόσεων – εικονογράφηση:
Μάνος Αυγερίδης, Ιωάννα Βόγλη, Στάθης Παυλόπουλος
Απομαγνητοφώνηση: Αναστασία Μέμμου
Audio restoration: Αχιλλέας Φακόπουλος
Διορθώσεις: Νίκος Θεοδωρόπουλος
Σχεδιασμός εκδόσεων – εικαστική επιμέλεια: Δημήτρης Τσαλκάνης

Περισσότερα εδώ.


Από την εξέγερση του Πολυτεχνείου στη μετάβαση στη δημοκρατία: 47 χρόνια μετά

Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης συζητά με τον Κωστή Κορνέτη για την εξέγερση του Νοεμβρίου ΄73, τη θέση της στον διεθνή εξεγερσιακό χάρτη της δεκαετίας του ’60, τη μνήμη της, τις πολλαπλές αμφισβητήσεις της, αλλά και τη σημασία της για τη μετάβαση στη δημοκρατία. Εκκινώντας από την ελληνική περίπτωση οι δυο συνομιλητές, στέκονται στις αντίστοιχες εμπειρίες της Ισπανίας και της Πορτογαλίας εξετάζοντας ομοιότητες και διαφορές, συζητούν για την απονομή της δικαιοσύνης και την κάθαρση, καθώς και την κριτική που ασκείται σήμερα στις διαδικασίες μετάβασης μέσα από το πρίσμα της οικονομικής κρίσης.


50 χρόνια μετά. Η «Γλυκιά συμμορία» της εξέγερσης του Νοέμβρη

Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης συζητά με την αρχιτέκτονα Εύη Τζαννετή, στέλεχος του φοιτητικού αντιδικτατορικού κινήματος για τις μέρες της δικτατορίας. Το σοκ της επιβολής της χούντας, η είσοδος στο πανεπιστήμιο, η συμμετοχή στο φοιτητικό κίνημα, οι παρέες των σπουδαστών και οι δεσμοί ανάμεσά τους, η πολιτικοποίηση, η εμπλοκή στα γεγονότα του Πολυτεχνείου, η σύλληψη και η φυλάκιση αποτελούν μέρη μιας βιωματικής αφήγησης που αναδεικνύει όχι μόνο τον τρόπο που τα γεγονότα σημάδεψαν τις ζωές χιλιάδων νέων ανθρώπων που συμμετείχαν αλλά και την ακτινοβολία και τη σημασία της εξέγερσης 50 χρόνια μετά.


Το ψηφιακό εκδοτικό πρόγραμμα «2 Αιώνες σε 21 Εκπομπές» των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) επιχορηγήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού (ΥΠΠΟΑ). Η παρούσα έκδοση προορίζεται αποκλειστικά για εκπαιδευτική και ερευνητική χρήση και απαγορεύεται η χρήση για εμπορικούς σκοπούς και άμεσο ή έμμεσο οικονομικό όφελος.

© Copyright: ΑΣΚΙ, 2021


Για το πλήρες ψηφιακό ραδιοφωνικό αρχείο του ΑΣΚΙ δείτε εδώ.